گفتگو با استاد مهدی علیقلی، دبیر اولین دوره تربیت مربی صحیفه سجادیه

نهضت صحیفه شناسی را در جهان اسلام بر پا کنیم

اشاره:
در حاشیه برگزاری اولین دوره تربیت مربی صحیفه سجادیه که چندی پیش از سوی اداره علوم قرآنی آستان قدس رضوی در سالن همایش های دانشگاه علوم اسلامی رضوی برگزار شد، توفیق یافتیم تا با استاد محمد مهدی علیقلی؛ پژوهشگر نهج البلاغه و صحیفه سجادیه و دبیر برگزاری این دوره گفتگویی داشته باشیم. استاد محمد مهدی علیقلی، بیش از ۲۰ سال است که در زمینه علوم قرآن، نهج البلاغه و صحیفه سجادیه فعالیت داشته و سابقه سال ها تحقیق، پژوهش و تدریس در این زمینه را در کارنامه خود دارد. وی هم اکنون مدیر مؤسسه احیای فرهنگ نهج البلاغه است و تا کنون چندین جلد کتاب و مقاله علمی در باره متون اسلامی از جمله قرآن،
نهج البلاغه و صحیفه سجادیه از وی منتشر شده است. دوره تربیت مربی صحیفه سجادیه در ۳۲ جلسه برگزار و تمام  شد. به گفته استاد علیقلی، هشت جلسه کار کارگاهی  صحیفه سجادیه در پیش است. بعد از آن یک آزمون کتبی برگزار خواهد شد و سپس شرکت کنندگان یک مقاله علمی در باره صحیفه سجادیه می نویسند. کسانی که درمجموع از ۱۰۰ امتیاز تا ۷۰ امتیاز بیاورند، به آنها از طرف معاونت قرآن و عترت وزارت ارشاد، مدرک مربی صحیفه سجادیه اعطا می شود. مراسم اختتامیه نیز
ان شاء الله در دانشگاه اسلامی علوم رضوی با حضور مسئولین آستان قدس رضوی و وزارت ارشاد برگزار خواهد شد. اینک ماحصل گفتگو با استاد علیقلی به محضر علاقمندان قرآن و اهل بیت (ع) تقدیم می شود؛
* بفرمایید دوره آموزشی تربیت مربی صحیفه سجادیه که به ابتکار شما و حمایت و همکاری آستان قدس رضوی برگزار شد، با چه هدفی صورت گرفت و همچنین پیرامون چگونگی انجام فرآیند این دوره توضیحاتی را ارائه فرمایید؛
– در راستای فرمایشات امام راحل  (ره) و مقام معظم رهبری مبنی بر انس با صحیفه سجادیه و تدبر در معانی و معارف آن، با همکاری صمیمانه آستان قدس رضوی در جوار حرم مطهر رضوی این دوره آموزشی با عنوان اولین دوره کارگاهی آموزش معارف کتاب شریف صحیفه سجادیه، با هدف تربیت مربیان صحیفه سجادیه برگزار شد و امیدوارم که این برنامه ان شاء الله، مقدمه ای برای یک نهضت صحیفه سجادیه در آینده در جهان اسلام باشد. هدف کلی از برگزاری این دوره، تربیت مربیانی آگاه، توانا و کارآمد است که با برخورداری از شناخت علمی و محققانه از این کتاب و با بهره مندی از آن بتوانند در راهگشایی، راهنمایی و پاسخ به نیاز نسل جوان و تدریس آن در کلاس ها (در حوزه و دانشگاه) و همچنین در ترویج معارف ناب اسلامی و سبک زندگی اسلامی، نقش خود را ایفا نموده و این معارف الهی را در زندگی فردی واجتماعی جامعه اسلامی کاربردی کنند. سال گذشته یک دوره آموزشی با عنوان تربیت مربی نهج البلاغه به همت مسئولین اداره علوم قرآنی آستان قدس رضوی برگزار شد که مورد استقبال تعداد زیادی از علاقمندان قرار گرفت و پس از آن، درخواست های بسیاری برای تداوم دوره های آموزشی و بویژه صحیفه سجادیه به اداره علوم قرآنی رسیده بود که مسئولین اداره علوم قرآنی تصمیم به برگزاری این دوره گرفتند. برای برگزاری دوره تربیت مربی صحیفه سجادیه، در دو ترم درسی  برنامه ریزی شد.
* در این دو ترم چه محتواهای آموزشی در نظر گرفته شده بود؟
– در ترم اول موضوعاتی همچون آشنایی با صحیفه سجادیه، روش مطالعه وتحقیق در صحیفه سجادیه، روش  انس با صحیفه سجادیه و معارف آن، رابطه صحیفه سجادیه با قرآن، آشنایی با دعا و متون ادعیه، سبک شناسی و کتاب شناسی صحیفه سجادیه، اسناد و مدارک صحیفه سجادیه و پاسخ به شبهات پیرامون آن و سبک زندگی در صحیفه سجادیه پرداخته شد. در ترم دوم هم، روش شرح صحیفه سجادیه، موضوع شناسی صحیفه سجادیه، روش شرح موضوعی آن، روش ترجمه مفاهیم این کتاب، بایسته های پژوهشی پیرامون صحیفه سجادیه و روش تدریس صحیفه سجادیه  و کارگاه های تحقیق و پژوهش و فن سخنوری هم ارائه شد. علاوه بر این دو ترم (در ۳۲ جلسه) برنامه کارورزی صحیفه آموزان نیز در  ۲ روز و ۸ جلسه انجام  شد که در هر جلسه ۲ نفر و در مجموع  ۱۶ نفر از صحیفه آموزان، هر یک به مدت ۳۰ دقیقه  متن آموزشی صحیفه سجادیه را تدریس کردند که در پایان، عملکرد آنان  توسط کارشناسان صحیفه سجادیه  مورد بررسی  قرار گرفت. همچنین درپایان دوره یک آزمون علمی از صحیفه آموزان گرفته شد و یک مقاله علمی هم توسط آن ها نوشته شد. در نهایت در مراسم اختتامیه به صحیفه آموزانی که در این دوره قبول شوند، مدرک قبولی در دوره تربیت مربی صحیفه سجادیه از طرف آستان قدس رضوی و معاونت قرآن و عترت وزارت فرهنگ و ارشاد اسلامی اعطا خواهد شد.
* جناب عالی اشاره ای بر تاکید امام راحل (ره) و مقام معظم رهبری بر استفاده از معارف صحیفه سجادیه داشتید، ایشان چه بیاناتی در این مورد فرموده اند؟
– حضرت امام خمینی (ره) در وصیتنامه سیاسی الهی شان
با بیان جمله؛ «ما مفتخریم که صحیفه سجادیه، این زبور
آل محمد (ص) از امام معصوم ماست.» و مقام معظم رهبری نیز در این مورد فرموده اند: «خواهش می کنم عزیزان من بخصوص جوانان! با صحیفه سجادیه انس بگیرید، زیرا همه چیز در این کتاب ظاهرا دعا و باطنا همه چیز وجود دارد. من به شما جوانان توصیه می کنم که بروید صحیفه را بخوانید و در آن تدبر کنید… اگر همین صحیفه  سجادیه را کسی نگاه کند، خلاصه و عصاره ای از تفکرات اهل بیت علیهم السلام در این کتاب گنجانده شده است. با صحیفه سجادیه مأنوس شوید. کتاب بسیار عظیمی است… واقعا همین صحیفه سجادیه کافی است که یک جامعه را توجه دهد و اصلاح و بیدار کند.» اگر ما تأملی در فرمایشات مقام معظم رهبری داشته باشیم، ایشان به طلاب و دانشجویان و جوانان مومن چند نکته مهم راسفارش می کنند که عبارتنداز: «۱ – انس با صحیفه سجادیه ۲ – تدبر در صحیفه سجادیه ۳ – صحیفه سجادیه کتاب درس اخلاق  و خودشناسی است ۴ – صحیفه سجادیه می تواند یک جامعه را اصلاح و بیدار کند ۵ – صحیفه سجادیه کتاب معارف وحکمت الهی است ۶ – دعای مکارم الاخلاق را زیاد بخوانید ۷- صحیفه سجادیه کتاب درس امور اجتماعی و کتاب راهنمای زندگی سعادتمندانه انسان است، با آن انس بگیرید.» و نکات بسیار زیبای دیگر.
ان شاء الله در این دوره های تربیت مربی صحیفه سجادیه تلاش بر آن است که به فرمایشات مقام معظم رهبری توجه بیشتری کنیم و صحیفه آموزان با تمام ابعاد فردی و اجتماعی صحیفه سجادیه آشنا شوند.
* در این دوره های آموزشی از وجود کدام یک از اساتید استفاده می شود؟
– در این دوره ها از وجود بهترین اساتید و کارشناسان صحیفه سجادیه استفاده می شود. از جمله؛ آقای دکتر محمد علی مجد فقیهی از اساتید حوزه و دانشگاه که دارای کتاب ها
و پژوهش هایی در زمینه صحیفه سجادیه  هستند و همچنین آقای دکتر محمد رضا اعوانی، کارشناس صحیفه سجادیه با موضوع روش انس و شرح دعاهای صحیفه سجادیه، آقای دکتر مجید معارف در موضوع ارتباط صحیفه سجادیه با قرآن، آقای حسین استاد ولی مترجم قرآن و نهج البلاغه و صحیفه سجادیه و ده ها اثر علمی و ترجمه متون دینی درموضوع روش ترجمه و معارف صحیفه سجادیه، آقای دکتر احمد غلامعلی دکترای علوم قرآن و حدیث و کارشناس صحیفه سجادیه و استاد سید احمد سجادی کارشناس صحیفه سجادیه و دارای کتاب ها
ومقالات علمی درباره صحیفه سجادیه و…
* منظور از کتاب شناسی صحیفه سجادیه چیست و در این مبحث به چه موضوعاتی پرداخته می شود؟
– منظور از کتاب شناسی صحیفه سجادیه، معرفی و شناخت کتاب‌هایی است که تا کنون درباره صحیفه سجادیه نوشته شده است. این کتابها شامل معرفی صحیفه، ترجمه ها، شرح ها، لغت شناسی، مستدرکات، معارف صحیفه سجادیه و … است.
* درباره پیشینه کتاب شناسی صحیفه سجادیه هم توضیحاتی بفرمایید؛
– در طول ۱۳۵۰ سال بعضی از اندیشمندان به معرفی کتاب‌های نوشته شده درباره صحیفه سجادیه پرداخته ‌اند.
مانند: ۱. مرحوم شیخ آقا بزرگ تهرانی در کتاب «الذریعه ج ۳» حدود ۵۰ شرح صحیفه سجادیه معرفی کرده اند
 ۲. حسین درگاهی در «کتابنامه صحیفه سجادیه»
۳. سید محمدحسین حکیم در کتاب «نسخه شناسی» ۴. سلمان حبیبی در «کتاب شناسی صحیفه سجادیه»، کتاب هایی درباره امام سجاد (ع) وصحیفه سجادیه و… معرفی کرده اند.
* تا کنون چه کتاب هایی با موضوع و محوریت بیانات امام سجاد (ع) و  صحیفه سجادیه چاپ و منتشر شده است؟
– تا کنون بیش از ۲۰۰۰ هزارعنوان کتاب، مقاله و
پایان نامه در باره امام سجاد (ع)، صحیفه سجادیه، رساله حقوق و مناجات خمسه عشر منتشر شده است. از این تعداد ۷۰۰ جلد کتاب در باره امام سجاد(ع)،  بیش از ۵۰۰ جلد کتاب در باره صحیفه سجادیه و حدود ۶۰۰ عنوان مقاله و بیش از  ۲۰۰  پایان نامه در باره صحیفه سجادیه نوشته شده، همچنین بیش از ۱۰۰ جلد کتاب به موضوع رساله حقوق امام سجاد (ع) و بیش از ۷۰ کتاب نیز در باره مناجات خمسه عشر  شناسایی و فهرست شده است که در کتاب شناسی امام سجاد(ع) و صحیفه سجادیه تالیف استاد سلمان حبیبی ذکر شده است.
* به نظر شما چه اهمیت و ضرورتی در کتاب شناسی صحیفه سجادیه احساس می شود؟
– ببینید، کتاب شناسی در یک موضوع، پایه اولیه هر پژوهش است و باعث می شود تا پژوهشگر، با پژوهش های دیگران در این زمینه آشنا شده و در صورت امکان بتواند از آن آثار بهرمند گردد. بسیاری از اندیشمندان، آثاری را تالیف کرده اند تا در آن به معرفی صحیفه سجادیه و بیان ویژگی های این اثر گرانقدر بپردازند که برای نمونه می توان به کتاب آشنایی با صحیفه سجادیه نوشته استاد محمدعلی مجد فقیهی، دانستنی های صحیفه سجادیه نوشته مصطفی اسرار، پژوهشنامه صحیفه سجادیه نوشته مجید غلامی جلیسه، زندگینامه صحیفه سجادیه نوشته امیر حسین علیقلی و… اشاره کرد.
* آیا در زمینه ترجمه صحیفه سجادیه به سایر زبان ها نیز کاری صورت گرفته است؟
– بله، خدمتتان عرض کنم که صحیفه سجادیه تاکنون به بیش از چهل زبان زنده دنیا ترجمه شده است. به عنوان نمونه می توان به زبان های انگلیسی، فرانسوی، ایتالیایی، آلمانی، ترکی، کردی، روسی، ژاپنی، چینی، اردو، بوسنیایی، اسپانیایی و… اشاره نمود.
* تا کنون چند ترجمه از این کتاب شریف به فارسی ترجمه شده و بفرمایید که این ترجمه ها توسط چه کسانی و در چه دوره های زمانی انجام شده است؟
– تا کنون بیش از هشتاد ترجمه به زبان فارسی از صحیفه سجادیه منتشر شده است که ده درصد آن شامل
۸ ترجمه مربوط به قبل از انقلاب است و نود درصد آن که شامل بیش از ۷۰ ترجمه است، بعد از انقلاب به چاپ  رسیده است. از ترجمه های قبل از انقلاب می توان به ترجمه های فیض الاسلام، جواد فاضل، الهی قمشه ای، علامه شعرانی و… اشاره کرد و بعد از انقلاب نیز می توان از ترجمه های عبدالمحمد آیتی، حسین انصاریان، سید کاظم ارفع، حسین استاد ولی، محمد مهدی فولادوند، علی شیروانی، صفایی بوشهری، حسن ممدوحی کرمانشاهی، فاطمه احمدی و… نام برد.
* هر کدام از این ترجمه ها چه ویژگی ای دارند؟
– با یک نوع تقسیم بندی می توان ترجمه های صحیفه سجادیه را به ۳ دسته ترجمه عمومی، ترجمه تخصصی و ترجمه ادبی تقسیم بندی کرد. ضمن احترام برای تمام مترجمان بزرگوار صحیفه سجادیه، برای نمونه ترجمه آقایان محمد مهدی رضایی، سید کاظم ارفع و علی شیروانی در قسمت ترجمه های عمومی و ترجمه آقایان حسین استاد ولی، حسین انصاریان و صفایی بوشهری در قسمت ترجمه های تخصصی و ترجمه آقای سید علی موسوی گرمارودی در قسمت ترجمه های ادبی قرار می گیرند. البته درباره ویژگی های یک ترجمه خوب و شرایط مترجم، درچند جلسه می توان سخن گفت که
ان شاء الله در دوره های تربیت مربی صحیفه سجادیه، اساتید به تفصیل سخن خواهند گفت.