مسئول ستاد احیای فرهنگ نهج البلاغه علاوه بر اینکه مهجوریت نهج البلاغه در عرصه های مختلف به خصوص حوزه علمیه را تأیید می کند، می گوید: تقریبا همه علما قبول دارند نهج البلاغه در حوزه های علمیه مهجور است؛ علما باید این سد را بشکنند و کرسی تدریس نهج ­البلاغه در حوزه های علمیه دایر شود؛ و به نظر من علت مهجور ماندن نهج­ البلاغه در حوزه ­های علمیه، مدیریت حوزه ­های علمیه است.

محمدمهدی علیقلی پیشنهاد می کند که شورای عالی نهج ­البلاغه در حوزه ­های علمیه تشکیل شود و برای حوزه ­های علمیه، دانشگاه ­ها و آموزش و پرورش طرح و برنامه ارائه دهد.

او تأکید می کند که آموزه­ های نهج ­البلاغه، بر اساس انسان­شناسی است و بشریت بار دیگر باید انسان را از دیدگاه نهج البلاغه بشناسد؛ آموزه ­های علی(ع) می­ تواند نجات ­دهنده بشریت باشد، به ­شرطی که بشریت، خداشناسی، جهان شناسی و انسان شناسی را از نهج ­البلاغه بیاموزد.

 

متن گفت وگوی با مسئول ستاد احیای فرهنگ نهج البلاغه را می خوانید:

چطور می توانیم از کتاب نهج البلاغه برای معرفی تشیع حقیقی بهره بگیریم و مؤلفه های شیعه حقیقی چیست؟

نهج ­البلاغه برادر قرآن و صاحب آن، قرآن ناطق و مفسر قرآن است؛ پیامبراسلام  ۲۳ سال تلاش کرد و یک دین کامل برای هدایت بشر آورد؛ این دین با انتخاب حضرت امیر در روز عیدغدیرخم با خطبه پیامبر و با نازل شدن آیاتی از سوره مائده، کامل شد و ایشان به ­عنوان جانشین پیامبر و انسان کامل ماموریت دارد بعد از پیامبر، بشر را به کمال برساند و مس وجود انسان ها را به طلا تبدیل کند؛ پس سخنان امیرالمومنین علی (ع) همین اسلام راستین است.

کلام علی(ع) حاصل ۲۳سال تلاش پیامبر است و پیام نهج ­البلاغه به بشریت، همان پیام قرآن است. امروز بشر از بی عدالتی، ظلم، جهل، فقر و فساد می­نالد. پیام حضرت امیر در این کتاب فقر زدایی، عدالت، زندگی عقلانی و رشد و کمال است. حکومت امیرالمومنین، در عمل عدالت و فقرزدایی را نشان داد بنابراین در قرن بیست­ویکم ما به­ عنوان شیعه امیرالمومنین باید از نهج ­البلاغه درس بگیریم و عدالت، انسانیت و فقرزدایی را به بشر امروز نشان دهیم. بشریت باید از فرهنگ نهج ­البلاغه بهره ­مند شود. پس عمل به تشیع حقیقی یعنی عمل به نهج البلاغه علی(ع)، احیای فرهنگ نهج البلاغه، بهترین معرفی تشیع حقیقی است.

نهج البلاغه برای رشد و تعالی انسان امروزی و به عنوان یک ابزار مفید برای نجات بشر امروزی از سرگشتگی و انحراف چه راهکارهایی دارد؟

امروزه مشکل بشریت در نوع تفکر و سبک زندگی غربی است. بشریت امروز یک بُعدی حرکت می­کند و خلاصه شده در مسائل مادی، و از زندگی معنوی و رشد و کمال بشریت غافل است و امروز است که در یمن و میانمار مردم را می­کشند. نهج­البلاغه برای تعالی انسان، هم به مسائل مادی اشاره دارد هم به آموزه­های معنوی و هرجامعه ­ای که با این کتاب انس بگیرد، از انحراف و سرگشتگی نجات می­یابد. خداشناسی و جهان شناسی و فلسفه آفرینشی که در خطبه­ های نهج البلاغه معرفی می ­شود، باعث رشد و تعالی انسان می ­شود. امروزه بشریت، بی هدف زندگیمی کند و نهج البلاغه به بشریت سبک و هدف زندگی را نشان می­دهد. امام علی(ع) در حکمت ۴۵۶  این کتاب نورانی می­ فرماید: «ای انسان بهای جان تو بهشت است به کمتر از آن خودت را نفروش» یعنی انسان اشرف مخلوقات و کل سرسبد آفرینش است و نباید فقط اسیر مادیات باشد. آموزه­ های نهج ­البلاغه، بر اساس انسان­شناسی است.

بشریت بار دیگر باید انسان را از دیدگاه نهج البلاغه بشناسد؛ آموزه ­های علی(ع) می­تواند نجات ­دهنده بشریت باشد، به­ شرطی که بشریت، خداشناسی، جهان شناسی و انسان شناسی را از نهج ­البلاغه بیاموزد.

چرا نهج ­البلاغه در مجامع دینی و علمی مثل حوزه علمیه مهجور است؟

این مسئله، زوایای مختلفی دارد. امروز ۱۰۳۸سال از جمع­آوری نهج ­البلاغه می­ گذرد و تاکنون بیش از ۳۰۰۰ کتاب درباره این کتاب نوشته شده و بیش از هفتاد درصد این کتاب­ ها توسط تربیت­شدگان حوزه ­های علمیه به نگارش درآمده و این­طور نیست که حوزویان درباره نهج ­البلاغه کارنکرده باشند. نهج ­البلاغه از قرن پنجم در خراسان بزرگ توسط یعقوب بن احمد نیشابوری مطرح شد و اولین کسی بود که نهج ­البلاغه را در خراسان بزرگ مطرح کرد. نهج البلاغه قبل از اینکه در بغداد مطرح شود، در خراسان مطرح شد و بعد هم پسر یعقوب بن­نیشابوری، حسن بن یعقوب کار ارزشمند پدرش را ادامه داد و در قرن ششم از همان منطقه، ظهیرالدین ابوالحسن زیدبیهقی، اولین شارح در میان شرح های موجود نهج البلاغه است؛ شرحی دارد به نام معارج نهج البلاغه و در طول هزار سال گذشته تربیت شدگان حوزه های علمیه آثار با ارزشی درباره نهج البلاغه منتشر کرده اند.

قبل از انقلاب هم مقام­ معظم رهبری، آیت­ الله فاضل لنکرانی و آیت ­الله نوری همدانی کلاس ­های نهج ­البلاغه داشتند. بعد از انقلاب، آیت ­الله مکارم شیرازی با عده ­ای از فضلا تلاش کردند و شرح پانزده جلدی بر نهج البلاغه نوشتند و شرح خوبی هم هست. هم­چنین مرحوم محمددشتی، آیت­الله دین پرور و علامه محمدتقی جعفری کتاب­ های بسیار خوبی درباره نهج ­البلاغه دارند.

 علما، دانشمندان و تربیت شدگان حوزه تلاش ­های زیادی کرده ­اند، ولی مشکل اساسی این است که حرکت نظام مند و برنامه ­ریزی شده برای مطرح شدن علمی نهج البلاغه و تدریس نهج البلاغه در حوزه ­های علمیه نداریم. علت مهجور ماندن نهج البلاغه در حوزه های علمیه کم کاری در سطح مدیریت حوزه علمیه است.

تقریبا همه علما قبول دارند نهج البلاغه در حوزه های علمیه مهجور است، اما چه باید کرد تا نهج البلاغه از مهجوریت در بیاید؟ علما باید این سد را بشکنند و باید کرسی تدریس نه ج­البلاغه درحوزه های علمیه دایر شود. علت مهجور ماندن نهج ­البلاغه در حوزه های علمیه، در مدیریت حوزه­ های علمیه است.

این ناپسند است که بعد از ۳۸سال از انقلاب اسلامی، نهج ­البلاغه در حوزه ­های علمیه شیعه مهجور است. امیدوارم شورای عالی نهج ­البلاغه در حوزه ­های علمیه تشکیل شود و برای حوزه­ های علمیه، دانشگاه ­ها و آموزش و پرورش طرح و برنامه ارائه دهد. آیت­ الله جوادی ­آملی و بسیاری از بزرگان گفته ­اند که نهج ­البلاغه باید کتاب درسی شود اما متاسفانه به این مسئله توجه نمی­ شود. البته بعضی از علما در حوزه به­ صورت شخصی نهج ­البلاغه را درس می ­دهند اما این مشکلی را حل نمی­ کند و مسئولین حوزه به­ صورت اساسی باید طرحی در این خصوص داشته باشند .

علما و مراجع حوزه، همان­طور که درس خارج و رسائل و مکاسب تدریس می کنند

باید شرح  نهج ­البلاغه هم تدریس کنند.

در سال امام علی(ع)، فرهنگ نهج البلاغه خوب گسترش پیدا کرد و به­ نظرم امروز لازم است برای احیای فرهنگ نهج البلاغه از طرف مقام­ معظم رهبری شورای عالی نهج ­البلاغه تشکیل شود و در جهت گشترش فرهنگ نهج ­البلاغه در حوزه ها و دانشگاه ها برنامه ­ریزی شود و رشته تخصصی نهج ­البلاغه در حوزه های علمیه راه اندازی شود. بنده امیدوارم بزرگان و مدیران حوزه های علمیه برای احیای فرهنگ نهج البلاغه و تدریس نهج البلاغه در حوزه ها یک برنامه ریزی کامل و جامع داشته باشند تا نهج البلاغه از مهجوریت در بیاید.

تا چه اندازه  نهج البلاغه را در سیاست­های حکومتی و اجتماعی به کار بسته­ایم؟

انقلاب اسلامی بر اساس اندیشه ­های امیرالمومنین شکل گرفت. امام خمینی می­فرماید:کتاب انقلاب ما، نهج ­البلاغه است. امروزه در راس نظام اسلامی ولی­ فقیه، ادامه دهنده تفکر غدیرخم است. امام خمینی قیام کرد تا بار دیگر اندیشه ­های امیرالمومنین را زنده کند و اندیشه­ های امیرالمومنین، در نهج ­البلاغه متبلور است. بیش از نود و هشت درصد نهج البلاغه، مربوط به دوران حکومت امیرالمومنین علی(ع) است. بنابراین دولت­مردان ما باید بازگشت به نهج ­البلاغه داشته باشند؛ باید سیاست ­های حکومتی، سیاسی، فرهنگی و اجتماعی مان براساس اندیشه­های امام علی(ع) تنظیم شود و تا زمانی­که از اندیشه­های حضرت، فاصله داشته باشیم، در جامعه مشکلاتی مانند بیکاری، فساد، رشوه و حقوق­های نجومی ادامه خواهد داشت، امروزه باید نامه امام علی(ع) به مالک­اشتر در جامعه راه­گشا باشد. دولت­مردان، نمایندگان مجلس و قوه قضاییه باید با نهج البلاغه همراه شوند.

چطور می­توانیم از کتاب نهج البلاغه، راه زندگی سیاسی، فرهنگی و اجتماعی خودمان را پیدا کنیم؟

امروزه بعد از قرآن کریم، بیشترین کتاب­ها درباره نهج­البلاغه نوشته شده و ۳۰۰۰ کتاب درباره نهج­البلاغه شناسایی شده و این کتاب شریف به بیش از ۴۰ زبان زنده دنیا ترجمه شده است. امروزه داشنمندانی در دنیا با مطالعه نهج البلاغه، شیعه شدند. علت جاذبه نهج­البلاغه چیست؟ یکی از عوامل جذابیت آن جامع بودنش است. نهج­البلاغه در تمام ابعاد نیاز انسان سخن گفته و ما باید سبک زندگی علوی و آموزه­های نهج­البلاغه را در جامعه گسترش دهیم. اگر کسی خانواده­ شیعه و پیرو علی(ع) می­خواهد باید خطبه متقین علی(ع) را در خانواده­اش گسترش دهد؛ اگر می­خواهیم جوانان مومن داشته باشیم باید نامه۳۱ امیرالمومنین را در آموزش­وپرورش گسترش دهیم؛ اگر می­خواهیم عدالت در جامعه گسترش پیدا کند، باید فرهنگ امیرالمومنین را در جامعه گسترش دهیم، اگر می­خواهیم حکومت­مان علوی شود، باید فرهنگ نهج ­البلاغه را در جامعه گسترش دهیم. مشکل ما این است که ما از فرهنگ امیرالمونین بسیار فاصله گرفته ایم.

حوزه­ های علمیه، صداوسیما، وزارت­ فرهنگ و ارشاد اسلامی و سازمان­ تبلیغات اسلامی گزارش دهند چه مقدار به فرمایشات حضرت امام و مقا م ­معظم رهبری برای گسترش نهج­ البلاغه تلاش کرده­اند؟ بنده فکر نمی­ کنم مسئولین فرهنگی ما درجهت گسترش فرهنگ نهج­ البلاغه در حکومت و جامعه و دانشگاه نمره خوبی بگیرند. اگر می خواهیم راه امام و شهدا را ادامه دهیم، چاره آن، بازگشت به نهج البلاغه است.

آیت­الله جوادی آملی می­فرماید: حکومت شیعه، بدون نهج البلاغه شدنی نیست؛ شهید مطهری معتقد است نهج البلاغه میان شیعیان در حوزه­های علمیه غریب و تنهاست همچنان که خود علی(ع) تنهاست. بدیهی است که اگر محتویات کتاب و اندیشه­ها و احساسات وعواطف شخصی با دنیای روحی مردم سازگار نباشد، این کتاب عملا تنها و بیگانه می­ماند، هرچند نامش با هزاران تحسین برده شود.

سوال اساسی این است که امروزه فرهنگ نهج البلاغه در کجای زندگی ما و در کجای صداوسیمای ما در کجای حوزه های علمیه در کجای دانشگاه ها در کجای دولت، مجلس و قوه قضاییه ماست؟

فرهنگ نهج البلاغه یعنی تدبر، تفکر و زندگی عاقلانه براساس سیره و روش امیرالمومنین است که ما را به حیات طیبه می­رساند.

درباره موسسه احیای فرهنگ نهج البلاغه و برگزاری اولین دوره­ی تربیت مربی نهج البلاغه در تهران توضیحاتی بفرمایید و چه کارهایی برای معرفی نهج­البلاغه انجام می­دهید؟

بنده بیش از بیست سال است درباره نهج­البلاغه فعالیت دارم و تا به حال چهارده کتاب و مقالات بسیاری پیرامون نهج البلاغه نوشته­ام و موسسه احیای فرهنگ نهج ­البلاغه را در تهران راه­اندازی کرده­ام. از جمله فعالیت­های ما در این موسسه، برگزاری کلاس­های نهج­البلاغه، راه­اندازی کتاب­خانه تخصصی نهج ­البلاغه، انتشار کتاب­های پیرامون نهج­البلاغه، انتشار ماهنامه، سایت نهج­البلاغه، انتشار ماهنامه نسیم بهشت برای نوجوانان، شرکت در نمایشگاه­های بین­اللملی قرآن و نمایشگاه نهج البلاغه است. یکی از مواردی که جهت گسترش فرهنگ نهج البلاغه، کمبود آن را احساس کردیم، کمبود مربی نهج البلاغه بود؛ یعنی کسی­که نهج­البلاغه را علمی و روش­مند تدریس کند لذا از سال ۹۲بیشترین وقتم را برای تربیت­مربی نهج­البلاغه گذاشته­ام و کتاب­های درسی نهج البلاغه را به­صورت آموزشی در ۶ جلد با عنوان (درسنامه نهج البلاغه) منتشر کرده­ایم و استقبال خوبی هم شد و بحمدالله هزاردویست مربی نهج­البلاغه درشهر های مشهد مقدس ، اصفهان ، مازندران ، شهر گرد و… تربیت کرده­ایم که در شهرهای مختلف این کتاب را تدریس می­کنند.

سال ۹۴ در آستان قدس رضوی در چهار ترم، دوره تربیت مربی نهج­البلاغه برگزار کردیم و ۱۲۰ مربی نهج البلاغه تربیت کردیم و نهج البلاغه آموزان در حرم رضوی و در شهر مقدس مشهد نهج­البلاغه تدریس می­کنند. امسال هم زمانی­که اولین دوره آموزش تربیت مربی نهج البلاغه در تهران را اعلام کردیم، ظرف چند روز چهارصد نفر ثبت نام کردند و چهل درصد ثبت نام کنندگان از طلاب بودند و مابقی هم غالبا مدرک کارشناسی ارشد قرآن و نهج البلاغه داشتند. در نهایت۱۱۰ نفر را بر اساس آزمون و مصاحبه انتخاب کردیم و این برنامه را در چهار ترم: نهج البلاغه شناسی، روش علمی استفاده از نهج البلاغه، روش شرح نهج البلاغه، روش موضوعی نهج البلاغه و کارگاه آموزشی، روش تحقیق و پژوهش در نهج البلاغه اجرا می­کنیم و در پایان دوره، یک آزمون گرفته می شود و یک مقاله علمی درباره نهج البلاغه می نویسند

نهج البلاغه آموزانی که از ۱۰۰ امتیاز ۷۰ امتیاز بیاورند از طرف وزارت فرهنگ و ارشاد اسلامی به آن ها مدرک مربی نهج البلاغه داده خواهد شد و این مربیان، نهج البلاغه را در مراکز فرهنگی، موسسات قرآنی، مساجد و … آموزش خواهند داد

امیدوارم بتوانیم مردم مومن و خوب تهران را با نهج­ البلاغه، بیشتر آشنا کنیم. امید اریم که فرهنگ نهج البلاغه روز به روز در جامعه اسلامی ما گسترش پیدا کند.